بیماری ام اس یا مالتیپل اسکلروزیس، یکی از بیماریهای خودایمنی نسبتاً شایع است که سیستم عصبی مرکزی یعنی مغز و نخاع را درگیر میکند. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به پوشش محافظ رشتههای عصبی یعنی میلین حمله میکند و باعث التهاب و آسیب میشود. این آسیبها روند انتقال پیامهای عصبی را مختل کرده و طیف گستردهای از علایم را ایجاد میکنند. در این راهنما از مجله فیزیوتراپی یادمان به بررسی علایم ام اس در زنان می پردازیم.
آنچه در مورد ام اس قابل توجه است، شیوع بیشتر آن در زنان نسبت به مردان است. آمارها نشان میدهد که زنان دو تا سه برابر بیشتر از مردان به این بیماری مبتلا میشوند. سازمان جهانی بهداشت نیز تأیید کرده که ام اس در بزرگسالان جوان و در زنان شایعتر است. بیشتر افراد مبتلا در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی تشخیص داده میشوند.
علایم ویژه زنان در ام اس
اگرچه بسیاری از علایم ام اس در زنان و مردان مشابه است، اما برخی نشانهها بهطور ویژه زنان را تحت تأثیر قرار میدهد. این علایم عمدتاً بهدلیل تغییرات سطح هورمونها در طول دورههای مختلف زندگی زنان بروز میکنند.
مشکلات قاعدگی: بسیاری از زنان مبتلا به ام اس گزارش میدهند که علایم بیماری در طول دوره قاعدگی تشدید میشود. محققان معتقدند این مسئله ممکن است بهدلیل کاهش سطح استروژن در دوران پریود باشد. علایمی که در این دوره شدت مییابند شامل ضعف، عدم تعادل، افسردگی و خستگی هستند. همچنین تحقیقات نشان داده که پس از ابتلا به ام اس، تعداد زنان دارای قاعدگی نامنظم افزایش مییابد.
علایم مرتبط با بارداری: خبر خوب این است که ام اس تأثیری بر باروری ندارد و زنان مبتلا میتوانند باردار شده و فرزند سالم به دنیا آورند. جالب اینجاست که علایم ام اس در دوران بارداری معمولاً ثابت میمانند یا حتی بهبود مییابند، بهویژه در سهماهه دوم و سوم بارداری. این بهبودی بهدلیل کاهش فعالیت سیستم ایمنی در دوران بارداری است. با این حال، بازگشت علایم پس از زایمان کاملاً طبیعی است.
یائسگی: دوران یائسگی نیز میتواند بر روند بیماری تأثیر بگذارد. برخی از علایم یائسگی مانند خستگی، اختلالات خواب، تغییرات خلقی، مشکلات شناختی و مشکلات ادراری با علایم ام اس همپوشانی دارند. هورمونهای جنسی بهویژه استروژن و پروژسترون ممکن است در تعدیل التهاب عصبی نقش داشته باشند.
علایم عمومی و رایج ام اس در زنان
علایم ام اس در هر فردی میتواند متفاوت باشد و به این بستگی دارد که کدام بخش از سیستم عصبی درگیر شده است. شایعترین علایمی که در زنان مبتلا به ام اس دیده میشود عبارتند از:
مشکلات بینایی: تاری دید، دوبینی و درد در هنگام حرکت چشم از علایم اولیه و شایع ام اس هستند. ام اس اغلب عصب بینایی را ملتهب میکند و منجر به کاهش وضوح بینایی میشود. حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد موارد شروع بیماری با علایم بینایی همراه است.
اختلالات حسی: بیحسی، گزگز، مورمور شدن یا احساس سوزن سوزن شدن در صورت، بازوها، پاها یا انگشتان از علایم بسیار شایع ام اس محسوب میشوند. این احساسات ممکن است در یک سمت بدن غالب باشند.
خستگی مفرط: خستگی غیرقابلتوضیح و شدید یکی از رایجترین و آزاردهندهترین علایم ام اس در زنان است. این خستگی معمولاً با میزان فعالیت بدنی تناسب ندارد و میتواند بسیار ناتوانکننده باشد.
مشکلات تعادل و حرکت: اختلال در تعادل، سرگیجه، ضعف عضلانی و دشواری در راهرفتن از دیگر علایم شایع هستند. برخی بیماران در بالا و پایین رفتن از پلهها یا ایستادن طولانیمدت با مشکل مواجه میشوند.
اختلالات مثانه و روده: بیاختیاری ادرار، تکرر ادرار، یبوست و مشکل در کنترل مثانه از علایم نسبتاً شایع ام اس هستند.
مشکلات شناختی و خلقی: اختلال در تمرکز، مشکلات حافظه، افسردگی و تغییرات خلقی نیز در بسیاری از زنان مبتلا به ام اس دیده میشود.
مشکلات جنسی: کاهش میل جنسی، خشکی واژن و دشواری در رسیدن به ارگاسم از مشکلات شایع در زنان مبتلا به ام اس است. مطالعات نشان داده که بین ۴۰ تا ۸۰ درصد زنان مبتلا به ام اس نوعی اختلال عملکرد جنسی را تجربه میکنند.
نشانههای هشداردهنده علایم ام اس در زنان
برخی علایم اولیه وجود دارند که در صورت بروز، بهتر است جدی گرفته شوند و فرد برای بررسی بیشتر به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کند:
- تاری دید یکطرفه همراه با درد پشت چشم که ممکن است نشانه التهاب عصب بینایی باشد
- گزگز، بیحسی یا مورمور شدن اندامها بهصورت غیرقرینه که بیش از ۲۴ ساعت طول بکشد
- ضعف عضلانی غیرقرینه همراه با اختلال در راهرفتن
- خستگی مفرط و غیرقابلتوضیح
- سرگیجه و مشکلات تعادل
تشخیص و درمان
تشخیص ام اس معمولاً با استفاده از امآرآی مغز و نخاع انجام میشود که پلاکهای بیماری را نشان میدهد. در برخی موارد، بررسی مایع مغزی-نخاعی از طریق پونکسیون کمری نیز انجام میشود. هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص قطعی ام اس وجود ندارد و پزشکان با استفاده از تاریخچه پزشکی، معاینه عصبی و تصویربرداری به تشخیص میرسند.
نکته پایانی
ام اس بیماری پیچیدهای است که با توجه به درگیری قسمتهای مختلف سیستم عصبی، علایم متنوعی ایجاد میکند. با اینکه شیوع آن در زنان بیشتر است، اما با تشخیص بهموقع و درمان مناسب، بسیاری از زنان مبتلا میتوانند زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند. اگر هر یک از علایم ذکر شده را تجربه میکنید، حتماً برای بررسی دقیق به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.