ام اس یا مولتیپل اسکلروزیس (Multiple Sclerosis) یکی از شایعترین بیماریهای خودایمنی سیستم عصبی مرکزی است که عمدتاً جوانان و بزرگسالان جوان را تحت تأثیر قرار میدهد. با توجه به شیوع رو به افزایش این بیماری و نگرانیهایی که گاهی در جامعه مطرح میشود، بسیاری میپرسند: آیا ام اس واگیر دارد؟ در این مقاله، با تکیه بر شواهد علمی، به این پرسش پاسخ میدهیم و نکات مهم مربوط به سرایت، پیشگیری و باورهای نادرست درباره ام اس را بررسی میکنیم.
ام اس چیست؟
ام اس یک بیماری مزمن و خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به غلاف میلین (پوشش محافظ اطراف اعصاب در مغز و نخاع) حمله میکند. این حملهها باعث التهاب و آسیب به میلین و در نتیجه اختلال در انتقال پیامهای عصبی میشود. علائم ام اس بسیار متنوع است؛ از اختلالات حرکتی و حسی گرفته تا مشکلات بینایی، خستگی شدید، اختلالات شناختی و غیره.
تعریف “واگیر” یا “سرایتپذیری”
واگیر بودن به معنای قابلیت انتقال یک بیماری از فردی به فرد دیگر، معمولاً از طریق تماس مستقیم، هوا، مایعات بدن یا سایر مسیرهاست. بیماریهای عفونی مانند آنفولانزا، سرماخوردگی، کرونا، هپاتیت و … نمونههایی از بیماریهای واگیردار هستند.
آیا ام اس واگیر دارد؟
پاسخ کوتاه: خیر. ام اس یک بیماری واگیردار نیست.
توضیح علمی
ام اس یک بیماری غیرعفونی و خودایمنی است. برخلاف بیماریهای باکتریایی و ویروسی، عامل ام اس میکروب یا ویروس خاصی نیست که بتواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود. در این بیماری، سیستم ایمنی خود بدن فرد دچار اختلال میشود و به اجزای داخلی بدن حمله میکند. اگرچه پژوهشها برخی ویروسها مانند ویروس اپشتین-بار (EBV) را در افزایش استعداد ابتلا به ام اس مؤثر میدانند، اما هیچ مدرکی مبنی بر انتقال مستقیم ام اس از یک شخص به فرد دیگر وجود ندارد.
چرا برخی فکر میکنند ام اس واگیردار است؟
- شباهت علائم به بیماریهای عفونی: گاهی علائم اولیه ام اس (مانند خستگی، ضعف یا تاری دید) شبیه برخی بیماریهای عفونی است، اما این فقط یک تقارن اتفاقی است.
- ارتباط خانوادگی: در برخی خانوادهها بیش از یک نفر مبتلا به ام اس میشود که میتواند این تصور را ایجاد کند که بیماری قابل انتقال است. اما این موضوع به خاطر زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی مشترک است، نه سرایت بیماری.
- شایعات و اطلاعات نادرست: در برخی جوامع به دلیل کمبود آگاهی، شایعاتی درباره واگیردار بودن ام اس وجود دارد که پایه علمی ندارد.
نقش ژنتیک و محیط در ابتلا به ام اس
مطالعات نشان میدهد که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در ابتلا به ام اس نقش دارند. اگرچه احتمال ابتلا در بستگان درجه یک بیماران ام اس بیشتر است، اما این افزایش خطر به دلیل سرایت بیماری نیست بلکه به دلیل اشتراک ژنها و احتمال مواجهه با عوامل محیطی مشابه است.
برخی عوامل محیطی مؤثر عبارتاند از:
- کمبود ویتامین D
- ابتلا به برخی ویروسها (مانند EBV)
- سیگار کشیدن
- زندگی در عرضهای جغرافیایی بالاتر (کشورهای شمالی)
اما هیچ یک از این عوامل به معنای انتقال مستقیم بیماری از فردی به فرد دیگر نیست.
ام اس و تماس روزمره: نگرانی بیمورد
شما میتوانید بدون هیچ نگرانی با بیماران ام اس:
- دست بدهید
- غذا بخورید
- در یک اتاق یا خانه باشید
- از سرویس بهداشتی مشترک استفاده کنید
هیچ کدام از این رفتارها باعث انتقال ام اس نمیشود. بیماران ام اس هیچ خطری برای اطرافیان خود ندارند و نباید از لحاظ اجتماعی یا عاطفی منزوی شوند.
باورهای غلط رایج درباره ام اس
ام اس از طریق بزاق، خون یا تماس جنسی منتقل میشود.
این باور کاملاً غلط است و هیچ شواهد علمی برای آن وجود ندارد.
ام اس بیماری مسری است و باید از مبتلایان دوری کرد.
بیماران ام اس به هیچ عنوان برای دیگران خطری ندارند و منزوی کردن آنها ظلم بزرگی است.
اگر در خانواده فردی ام اس دارد، حتماً بقیه هم مبتلا میشوند.
فقط احتمال ابتلا کمی بیشتر است و الزامی وجود ندارد.
پیامدهای باور نادرست درباره واگیر بودن ام اس
باورهای اشتباه درباره واگیر بودن ام اس میتواند پیامدهای منفی جدی داشته باشد، از جمله:
- انزوای اجتماعی بیماران: بیماران ممکن است از جامعه یا حتی خانواده طرد شوند.
- افزایش استرس و مشکلات روحی بیماران: احساس طردشدگی، افسردگی و اضطراب در بیماران تشدید میشود.
- کاهش حمایتهای اجتماعی و عاطفی: بیماران برای مدیریت بیماری مزمن خود به حمایت اطرافیان نیاز دارند.
نتیجهگیری
ام اس یک بیماری غیرواگیر و غیرعفونی است که ناشی از اختلال در سیستم ایمنی بدن فرد میباشد و هیچ راهی برای انتقال آن از فردی به فرد دیگر وجود ندارد. باور به واگیر بودن ام اس ریشه در اطلاعات نادرست و کمبود آگاهی دارد و باید با آموزش صحیح و دانش علمی به مقابله با این باورهای غلط پرداخت.
توصیه مهم
اگر در اطراف شما فردی مبتلا به ام اس است، با او همانند سایر افراد رفتار کنید. حمایت عاطفی و اجتماعی نقش مهمی در کیفیت زندگی بیماران ام اس دارد. هیچ لزومی برای نگرانی از بابت سرایت بیماری وجود ندارد.