در دنیای پزشکی و توانبخشی مدرن، استفاده از لیزرها به عنوان یکی از روشهای موثر درمانی جایگاه ویژهای پیدا کرده است. لیزر درمانی (Laser Therapy) یک روش غیرتهاجمی است که از نور متمرکز برای تحریک فرآیندهای ترمیمی در بدن استفاده میکند. با این حال، بسیاری از بیماران در تمایز بین دو نوع اصلی لیزر یعنی «لیزر کمتوان» (LLLT) و «لیزر پرتوان» (HILT) دچار سردرگمی میشوند. در این مقاله به بررسی دقیق تفاوتهای این دو روش، مکانیسم اثر و کاربردهای هر یک میپردازیم.
مقدمهای بر لیزر درمانی
کلمه لیزر مخفف عبارت «تقویت نور با گسیل القایی تابش» است. در فیزیوتراپی، از انرژی نوری لیزر برای کاهش درد، کاهش التهاب و تسریع بهبود بافتها استفاده میشود. اگرچه هدف هر دو نوع لیزر یکسان است (بهبود وضعیت بیمار)، اما ابزار و روش رسیدن به این هدف در آنها کاملاً متفاوت است.
لیزر کمتوان (Low-Level Laser Therapy – LLLT)
لیزر کمتوان که به آن لیزر سرد یا لیزر درمانی سطحی نیز میگویند، یکی از قدیمیترین و رایجترین روشهای لیزر درمانی است.
ویژگیهای اصلی
- توان خروجی پایین: این لیزرها معمولاً توانی در حدود ۵ تا ۵۰۰ میلیوات دارند.
- اثر حرارتی: لیزر کمتوان هنگام تماس با پوست، گرمای قابل توجهی تولید نمیکند (به همین دلیل به آن لیزر سرد میگویند).
- عمق نفوذ: نفوذ این لیزرها معمولاً سطحی است و به بافتهای عمیق بدن نمیرسد.
مکانیسم اثر
لیزر کمتوان با تحریک میتوکندری سلولها، تولید «آدنوزین تریفسفات» (ATP) را افزایش میدهد. ATP سوخت اصلی سلول است و افزایش آن باعث تسریع متابولیسم سلولی، کاهش التهاب و تسریع ترمیم بافت میشود.
کاربردها
- درمان زخمهای سطحی و مزمن
- کاهش التهاب در تاندونیتهای سطحی
- ترمیم بافتهای نرم
- درمان دردهای عضلانی سطحی
لیزر پرتوان (High-Intensity Laser Therapy – HILT)
لیزر پرتوان نسل جدیدتر و پیشرفتهتری از لیزر درمانی است که برای مشکلات عمیقتر و مزمنتر طراحی شده است.
ویژگیهای اصلی
- توان خروجی بالا: این لیزرها توانی در بازه ۵۰۰ تا ۱۰ هزار میلیوات (یا بیشتر) دارند.
- اثر حرارتی: به دلیل توان بالا، این لیزر میتواند گرمای قابل توجهی در بافتهای عمیق تولید کند که به کاهش اسپاسم عضلانی و افزایش گردش خون کمک میکند.
- عمق نفوذ: لیزر پرتوان میتواند تا عمق چند سانتیمتری بدن نفوذ کند و بر مفاصل، دیسکهای بین مهرهای و عضلات عمیق اثر بگذارد.
مکانیسم اثر
علاوه بر اثرات فوتوشیمیایی (مشابه لیزر کمتوان)، لیزر پرتوان دارای اثرات فوتوترمال (حرارتی) نیز هست. این اثر حرارتی باعث گشاد شدن رگهای خونی (وازودیلاتاسیون)، افزایش اکسیژنرسانی به بافت و دفع سریعتر مواد زائد متابولیک میشود. همچنین توان بالا باعث تحریک اعصاب عمیق و مسدود کردن سیگنالهای درد میشود.
کاربردها
- درمان دیسک کمر و گردن
- آرتروزهای شدید زانو و لگن
- دردهای عمیق مفصلی
- فیبروز و بافتهای اسکار عمیق
- کاهش درد سریع در آسیبهای ورزشی حاد
مقایسه کلیدی: تفاوتهای لیزر کمتوان و پرتوان
برای درک بهتر، تفاوتهای این دو روش را در جدول زیر مرور میکنیم:
| ویژگی | لیزر کمتوان LLLT | لیزر پرتوان HILT |
| میزان توان | پایین (میلیوات) | بالا (وات) |
| احساس حرارت | بدون احساس گرما (سرد) | احساس گرما در عمق بافت |
| عمق نفوذ | سطحی (پوست و بافتهای نرم نزدیک) | عمیق (مفاصل، عضلات پشت، ستون فقرات) |
| مدت زمان درمان | زمان طولانیتر برای هر نقطه (چون توان کم است) | زمان کوتاهتر (به دلیل انرژی بالا) |
| حساسیت به چشم | خیر (معمولاً ایمن است اما عینک زدن الزامی است) | بله (خطرناک است، استفاده از عینک محافظ ضروری است) |
| نوع درد درمانی | دردهای التهابی سطحی و زخمها | دردهای عمیق، اسکلتی و مزمن |
کدام روش برای شما مناسب است؟
انتخاب بین لیزر کمتوان و پرتوان کاملاً بستگی به تشخیص فیزیوتراپیست و نوع آسیب شما دارد:
- اگر درد شما سطحی است: مانند یک زخم که خوب نمیشود، یا یک تاندونیت ملایم در مچ دست، لیزر کمتوان گزینهای ایدهآل و کمخطر است.
- اگر مشکل شما عمیق است: اگر از درد کمر ناشی از دیسک، آرتروز شدید زانو یا درد عضلات عمیق رنج میبرید، لیزر پرتوان به دلیل نفوذ عمیق و اثرات حرارتی، نتایج درمانی سریعتر و موثرتری ارائه میدهد.
نکات ایمنی و عوارض
هر دو روش لیزر درمانی به طور کلی ایمن هستند، اما نکاتی باید رعایت شود:
- بارداری: استفاده از لیزر بر روی شکم در دوران بارداری ممنوع است.
- تومورها: لیزر نباید مستقیماً روی تومورها یا نواحی سرطانی تابیده شود.
- تیمور تیروئید: نباید مستقیماً روی گلو تابش شود.
- عینک محافظ: در لیزر پرتوان، استفاده از عینک مخصوص توسط بیمار و درمانگر الزامی است تا آسیبی به شبکیه چشم نرسد.
نتیجهگیری
لیزر درمانی چه به صورت کمتوان و چه به صورت پرتوان، ابزاری قدرتمند در دست فیزیوتراپیستها برای کاهش درد و بهبود عملکرد بیماران است. در حالی که لیزر کمتوان برای ترمیم سلولی و مشکلات سطحی عالی است، لیزر پرتوان با قدرت نفوذ بالا، راهکاری موثر برای دردهای عمیق اسکلتی-عضلانی و مشکلات مفصلی میباشد. مشاوره با یک فیزیوتراپیست متخصص میتواند به شما کمک کند تا از بهترین روش درمانی متناسب با شرایط خود بهرهمند شوید.